СУРНА БЕЛЕШЕВА

Jӱрегимниҥ  чокторы

ЭНЕМЕ

Белешева Галина Кирилловнага

…Тазылы jок сурас та дежели,

Тайагым – энем, тайдам – тӧрӧлим.

Суркурап jарыган чокту jылдыстый,

Сӧстӧри кӱрмелген jаркынду ӱлгерим.

Сурас та деп айттырттып та jӱрзем,

Суда-салымым jолдорым ачар.

Тайдам тазылын адын улалтып,

Танылу ӧбӧкӧм Белеш деп артар.

Аржандый ару кӱӱнимди сыйлайын,

Ак-jарыкка тууган энеме,

Арчынду агару jӱрӱм кӱӱнзейин,

Алкыш-быйаным Слерге,Энем.

Jӱрегеер ырыска, сӱӱнчиге согулзын,

Jӱрӱмниҥ jӱс ажузын алтагар.

Тӧмӧндӱ-ӧрӧлӱ jӱрӱмнеҥ чӧкӧбӧӧр,

Тӧрт балагар алкыжын алынаар.

Эмчек сӱди, каныма шиҥилген,

Эмискен быйанду суузыны агару.

Алын jолыма ырыс кӱӱнзеген,

Айдылган алкышту сӧстӧри учурлу.

Ӧзӧгимнеҥ чыккан улу  чӱмимди,

Ӧкпӧӧрип чийерим слерге, Энем.

Чаазында да боло, чӱми  jок сыйымды

Чӱмдеп чӧйӧрим слерге, Энем.

                                                            2003 jыл, Ӱлӱрген ай

 

                                                     Тайдама

                                 Белешев Кирилл Захаровичке

                         Ак-jарыкка туулган ӧйимде

Амадап адымды тайдам адаган.

“Кӱлге тӱшкен jееним ” деп байлап,

Кӱӱнинеҥ кӱӱнзеп, алкыжын алкаган.

Ачу сӧстӧргӧ санааркап jӱргемде,

Ачуумды оҥдоп, тайдам угатан.

Адазы  jок-сен сурас дешкенде,

Атааным  jаҥыс  тайдам алатан…

Ээнзиреген кеен кӱсте

Ээн арттып - тайдам jок.

Элиркенген кӧксимде

Эрикчил ле соок…

Ӱргӱлjик межик – кабайга салып,

Ӱйдештис  тайдамды тамы талага.

Ӱлӱлӱ  кумакты ӱстинеҥ чачып,

Ӱргӱ – уйкулу калганчы jолына.

Кӧстӧрим  jаштары толот jӱрекке,

Кӧӧркий тайдамды сананып ийгемде.

Кӧлӧткӧ отурадым тӱнде,

Кӧрӱнбес  таладаҥ  бурылзаар тӱжиме.

                                                                            Ӱлӱрген ай, 2007 jыл

               Тайдама

Jетен  jетинчи  jӱрӱмдик  ажудаҥ

Jер – тамыга тайдам jыгылды.

Карып  алтаган салымдык jажында

Каргандар ортодоҥ эрте ырады.

Санааркайт кӱӱним комыдал-сыркынду

Сары кӱстиҥ салкынын сооксынып.

Санаам- ӧксӧйт корон сагытту

Сала берген тайдамды jоксынып.

Ойгор jурегеер эмди согулбас,

Ойнобос уйкунын олjозы бактырды.

Кайран тайдам кайра бурылбас,

Кара тобрак устинен базырды.

Эмдм тайдам эзен сурабас,

Эртелеп келип эжигин ачсам.

Соныркап тайдам качан да укпас,

Солун-собырлу куучыным айтсам.

Турлуда ээн тура эжигинин

Тутказын тайдам качан да тутпас.

Тайдамнын керсу, кару эрмеги

Такыптан кулака эмди угулбас.

Санаамда тайдам тайгада jургендий,

Сакылтала толгон санам калас.

Санап бисти jедип келгендий,

Сакыган тайдам удура баспас.

Ӧҥзӱре, кадалгак оору ийдези

Ӧчӱрди тайдамныҥ эт-jӱрегин.

Ӱзӱт – кӧрмӧстиҥ тармалу илбзи

Ӱзӱп салды салым-jӱрӱмин.

Каргандар ортодоҥ тайдамды талдап,

Кара ӧлӱм не апарды?

Кӧрӱнбес тамыга тайдамды таштап,

Кӧксимде кӱӱним карыгып карарды.

                                                                  Ӱлӱрген ай, 2007  jыл

 

*        *          *

 

Сынып калды ийделӱ  тайагым,

Сагытту карык тӱрӱлет кӧксимде.

Ырап барды коручыл тайдагым,

Ыйлу кунук тӱӱлет кӧзимде.

 

Сыгын айдыҥ  тӱнинде

Сынып калды jӱрӱмеер.

Сокор тӱнниҥ ичинде

Сооп токтоды jӱрегеер.

 

Эрмек-сӧзӧӧр энделтти

Эрликтеҥ  келген “айылчы”.

Ӧлӱмге слерди меҥдетти

Ӧҥӧлӧгӧн алдачы.

 

Сӱрлӱ  jылдыстый jаркынаар jайылзын,

Сӱнегер тирилзе теҥери тӱбине.

Ӱлгерим ӱнине сӧстӧрӧӧр кожулзын

Сӱттий тӱндерде мӧҥкӱлик тӱжеердеҥ.

                                                                        Ӱлӱрген ай, 2007 jыл

 

            ЧЕРӰНИҤ КӰНИЛЕ

        Карындажыма, Алёшага

Ыраакта   бойыҥа самарам айлангай,

Ыраак –ыраак Примор край.

Ырыс –алкышту ӱлгерим айдылгай,

Ырымду эзеним jетирет Алтай.

Алкышту кӱӱним телкемдер ӧткӱре

Айланып, кару сострим jетиргей.

Кочкор айдыҥ бӱгӱнги кӱнинде

Кожулта jажыҥды уткып меҥдегей.

Черӱниҥ jолдоры – ол некелте,

Чегиҥди jабыска тӱжӱрбе, карындаш.

Черӱниҥ  jӱрӱми – улу ченелте,

Черттӱ  молjуҥды ундыба, карындаш.

Арутап саныҥды сениҥ сергитсин

Араай теҥистиҥ  салкын-эзини

Ал-санааҥа jаркындап чалызын

Алтай jериҥниҥ  ару эзени.

Калапту ла уур черӱниҥ  jылдарын

Карык санаага бастыртпай ӧтсӧҥ.

Jери –jуртыҥныҥ  быйанду алкыжын

Jӱрекке алынып, кунукпай ла jӱрзеҥ.

Эзеним карузып сеге ийейин,

Эрке ле кару ыраакта карындаш.

Самара бичикке солуным чийейин,

Сананып, санап, сени, карындаш.

 

                                                              Кочкор ай,2008  jыл

 

       Классташ нӧкӧрлӧриме -                                                                                     Саша Тымыев  ле Адар Акчинге

Бир ле биледий бир класста

Бириге кожо ӧскӧнис.

Кичинек, кару школыста

Кижилик jолды тапканыс.

Эскирген ыраак jылдардаҥ

Эзеткен эске алыныш.

Jаш тужыста jолдордоҥ

Jалакай, jылу сананыш.

Агару Эзем jаш тужыс,

Ару Элес jажына.

Оогош тушта ӧйлӧрис

Оҥбой артар санаада.

Jӱрӱмниҥ  айры jолыла

Jӱре ле бердис  туш- башка.

Солундарыс угужадыс,

Соныркажып тушташса.

Ӧскӱзиреп jылдарыс

Ӧйлӧ кожо ӧдӱп jат.

Jыл ла сайын jаштарыс

Jаш тужысты апар jат.

Колын  jаҥыйт ыраактаҥ

Коот ойынду ӧйлӧрис.

Эбелет биске такыптаҥ

Эҥ ле артык jылдарыс.

Кижилик jолды тапканыс

Кичинек кару школыста.

Бириге кожо ӧскӧнис

Бир биледий бир класста.

                                                Кочкор ай, 2006 jыл

 

        Сыйныма  – Эзен-Айга

Кунугу ӧйдӧ кӱлӱмjи –каткыны

Кӱӱнимнеҥ сеге сыйлайын, сыйным.

Чӱмимде туулган  ӱлгерлик сӧзимди

Чылабай тыҥда, айдайын,сыйным.

Jыл ла сайын кожулган jаштардыҥ

Jажыдын сананып, jыдарды кыскандыҥ.

Jаскыда jайылган чечектий jараш

Jаҥырар сеге он сегис ле jаш.

Качан да караҥуй санаага алдыртпа,

Калапту jӱрӱмде jастырып тайкылба.

Айттырттып та алзаҥ, ачулу сӧстӧргӧ

Алкы бойыҥ сен ачынба.

Jӱзӱн jажытту солоҥыдый кӱӱн кӱӱнзейн,

Удабас  толор он сегис jажыҥа

Учурлап, ӱлгерим сеге бичийин.

                                                                       2004 jыл

 

 

 

      Эмчи-хирург  Д.З.Дилековко

Арка-санаарды слердиҥ  сергитсин

Алтай jеристиҥ эзин-салкыны.

Алкы бойоорды кӧдӱрип jӱрзин

Албаты-jонныҥ алкыш-быйаны.

 

Калапту ла уур ӧйлӧр келишсе,

Карык санаага бастыртпай jӱрӱгер.

Эмчиниҥ ижи кӱч те болзо

Эткен керегеер тузалу, билигер.

 

Jӱзӱн буудакту бу jӱрӱмде

Jӱрегеер ырысту согулзын.

Айлаткыш кӧрӱмдӱ  бу суда-салымда

Агару ла ару кӱн чагылзын.

 

Алкыш- быйанду сӧстӧрим угулып,

Ал-санаарга jаркындап экчелзин.

Бӱдӱмjи керегеер эрчимдӱ  улалып,

Бӱдӱрген ижигер jедимдер экелзин.

                                                                              Кандык ай, 2007 jыл

 

                    К. Э. Тепуковко

Ӱлгерлик- jуунтымды jарыкка чыгарып,

Ӱлгерим jолын ачып салдыгар.

Сӱӱштиҥ, ырыстыҥ ынаарын ырымдап,

“Сӱӱш ле ижемjи”  деп, амадап ададаар.

 

Солун ӱлгереер чийилет балдарга,

Солоҥы ӧҥиндий сӧстӧр эптелген.

Поэзия jажыдаар, чӱмигер де башка,

Болчомдор jӱрегин бактырып ээлген.

 

Кажайган чачтар бажаарды агартса,

Карыбагар, эмди де омок jӱрӱгеер.

Карыыр jаштар алтап та турза,

Карыкпагар, сӱӱнчи-каткылу jӱрӱгер.

 

Ӱлгереер jалбыжы чагылып ойнозын,

Ӱлгерлик канадаар куркуны арыбай.

Агару сӧстӧр кӧксӧӧргӧ ойгонзын,

Алкы бойыгар jоболго алдырбай.

 

Ӱлгерим jолын баштап салганаар,

Ӱзӱлбес-тӱгенбес слерге быйаным.

Алкыжын айдып, айыл-jуртаарга

Амыр-энчӱ ле ырыс кӱӱнзейдим.

 

         КАРЫНДАЖЫМ  АЙНАТКА

Айткан алкыжым кӧксиҥе шиҥгей,

Алтай jериҥ  быйаны jеткей.

Амаду санааҥ  кӱӱниҥди jарыткай,

Ару jаркын jолыҥда чылагай.

 

Бажыҥды  jӱрӱмде jаантайын бийик тут,

Баатырлар кӱӱниндий ийде кожулгай.

Ыйга, шырага туштаба, Айнат,

Ырыс ла сӱӱнчи сени айлангай.

                                                                           2004 jыл

        

*         *         *

Эрjинедий jӱрӱмде

Эрикчилге алдыртпа.

Экпинделген салымда

Эр адыҥды ундыба.

Ай чогынаҥ jарыган

Адыҥ сениҥ  агару.

Кӱзӱҥи каткыҥ jайылган,

Кӱӱниҥ  сениҥ  ап-ару.

Кичинек, эрке Айнадым,

Кижи адын кӧдӱр jӱр!

Ӱлгерим сӧзи – канадым,

Ӱредӱӱҥди кичееп jӱр.

Jӱрӱмниҥ  агын-чакпыны

Jӱрегиҥе тийбезин.

Салымныҥ  jоткон-салкыны

Санааҥа сениҥ  сокпозын.

                                                        Чаган ай, 2008 jыл

 

         Эҥ  баштапкы ӱредӱчиме

                Л. А. Акчинага

Сегизен тогус jылдыҥ кӱзинде,

Сыгын айдын баштапкы кӱнинде

Кӱзӱҥи шыҥырты школго кычырган,

Кӱӱнзеген ӱни кулакка ттомылган.

Ачылган эжикке ӱредӱчибис jединип,

Алтын бозого ажыра алтадып,

Баштапкы ла катап класска кийдирген,

Балдарла таныжып, кажыбыс ла билишкен.

Таныш эмес таныкты таныдып,

Таҥмалык jажыдын бистерге ӱреткен.

Беш ле бешти бойына катаптап ,

Бичиктиҥ  куулгазын jолыны jетирген.

Эскирип, jылыжып, jылдар да ӧтсӧ,

Энедий кару баштапкы ӱредӱчим.

Чӱми jабыс чаазын да болзо,

Чӱмдеп айткан бу сый-сӧзим.

Jӱрӱмниҥ  бийик ажузын ажыгар,

Ӱреткен балдараар алкыжы ла jетсин.

Оорыбай-чылабай, су-кадык jӱрӱгер,

Ӱредӱ-билгиреер ӱйеге улалзын.

 

Эмди кӱзӱҥи ӱни угулза,

Эске эбелет jаркынду ӧйлӧрис.

Сары кӱстиҥ айы ла келзе,

Санаама келет ол jаш тужыбыс.

                                 Сыгын ай, 2004 jыл

 

*         *        *

             Эмчи-хирург  Е. П. Ороевке

Кӱӱнимнеҥ туулган быйанду сӧзимнеҥ

Кӱӱнзеп бичийин ӱлгерлик jолдыкты.

Узак-узак Саратан jеримнеҥ

Учурлап ийейин сӧс-сыйымды.

 

Ижемjи одыгар jалбыжы jаркындап,

Ичкери jолыгар ачык ла болзын.

Ижигер бийик тебӱ алынып,

Ийделӱ  jеримдер слерди курчазын.

 

Сурактары кӧп бу улу jӱрӱмде

Су-кадык ла ырыс слерди орозын.

Ачык кӱӱндӱ jиит jӱрегеерде

Амаду ла сӱӱнчи чагылып ойнзын.

 

Элдиҥ –jонныҥ  jӱрӱмин аргадап,

Эмчи адыгар ийде алынзын.

Эрjине салымныҥ  тынын корулап,

Эрчимдӱ  ижигер ичкери улалзын.

 

Омок санаалар кӧксигер jылыдып,

Оору-jобол тийбезин слерге.

Сӱӱнчиниҥ  оды jӱзигер jарыдып,

Сӱрнӱгиш-кунугу келбезин слерге!

                                                                          Тулаан ай,2007  jыл

                        *          *          *

 

                    Кин-Энеме –                                                                                                      Екатерина Николаевна Санинага

Чыккан кӱнимниҥ учурлу темдеги –

Чакан айдыҥ одузынчы кӱни.

Туулган ӧйимниҥ  jаан байрамы,

Тизилип ӧткӧн jылдар алтамы.

 

Бӱгӱн меге толор jирме,

Буудакту салымда – ол улу эрjине.

Баштапкы алкыжым тӧрӧл jериме,

Быйанду сӧстӧрим кин-энеме.

 

Киндигим кыйылган чаган айда,

Кыштыҥ  тымык узун тӱнинде.

Амадап ыйлагам jирме jыл кайра

Ак-jарыкка келген ӱнимле.

 

Кижи болуп туулганым уткып,

Киндигим кезип, кин-энем чуулаган.

Кижилик кежиктӱ ырысты кӱӱнзеп,

Кин-энем кабайлап, колына jайкаган.

 

Кин-энем алкыжы кӧксиме jайылып,

Кӱӱнимди кӧкидип, сӧстӧрим чӱмделер.

Jайаачы колынаҥ  jайалтам jайылып,

Jайаандык jолымда ӱлгерлер бичилер.

 

Чаган ай. Кыштын тӱни.

Чыккан ӧйимниҥ  учурлу темдеги.

Jаҥарып келген jаштыҥ  jажыды,

Jанымда угулат ӱӱрелер алкыжы.

                                                                            Чаган ай, 2004 jыл

 

           

               Алёша  Калкинге

Айдылбаган тууjы- ӱлгерим чӱмин

Айдып салайын сеге амадап.

Кижилик кӱӱнниҥ  учурлу алкыжын

Кӱӱнзеп чийейин адыҥды адап.

 

Илбизин кайлу чӧйгӧн ӱниҥе

Ийделӱ  кӱӱлер кожулып тыҥыгай.

Jылдыстый jаркынду суркурууш кӧзиҥе

Jылыйбас ырыс jӱрӱмнеҥ  талдагай.

 

Кайдыҥ  кӱӱзи кӱрмелген ал-санааҥ

Канатту куштардыҥ  учужын алынгай.

Кан чарчалган ойгор jӱрегиҥ

Кай кожоҥго кӧӧрӧп согулгай.

 

Агарган чаазынга сӧзим арттырып,

Амаду-санааҥды алкап салайын.

Агару кӱӱнземел кӱӱним айдынып,

Алкышту ӱлгерим сеге айдайын.

                                                                         Кичӱ изӱ ай, 2004 jыл

                     ЭЗЕМ

        Буучай Бурмаловко

Кебер-сӱреер кӧзимде ,

Кереес сӧстӱ кӧрӱмде.

Кӱӱним тунук кӧксимде,

Кӱӱзим кунук кӱскиде.

 

Сары бӱрлер айланза,

Санаам ачу кыйгырат.

Сыгын ай ла алтаза,

Слерди jоктоп кыйналат.

 

Jӱрӱмнеҥ  барган поэтке

Jӱрегим сӱре карыгат.

Эбирген кӱреҥ  кӱс келзе,

Эриккен кӧксим карарат.

 

Ӱлгерлерим jажытту,

Ӱн jогынаҥ  ыйлажат.

Jажын- чакка jылыйту –

Jайнап jӱрек jоксырайт.

 

Кӱӱним ӧксӧйт кӧксимде

Кӱреҥ-сары кӱскиде.

Кебер-сӱреер кӧзимде,

Кереестеген сӧзимде.

                                                     Ӱлӱрген ай, 2006 jыл

 

                *           *          *

Эрикке алдырган jӱрегимде сыс,

Экчелген санаалар бӱгӱн ачу.

Эки кӧзиме толот  тусту jаш,

Эбирилип келбес поэдис, кыскашту.

 

Jаҥыдаҥ  бичилген ӱлгер-тууjыныҥ

Jакшы-jаманын эмди кем оҥдоор?

Чӱмдеп айткан кӧгис сӧзимниҥ,

Чыҥдайын кем ылгаар?

 

Омок тилдӱ ойгор ӱнигер

Ойто качан да укпазын эмди.

Эрке каткылу ,эрӱ jӱзигер

Эзен сурап, каткыратан эди.

 

Узун –кыскалу jӱрӱм jолынаҥ

Учы jок караҥуй алыска ырадаар.

Учуры jаан бу улу салымнаҥ

Унчукпас уйкуга ородып тымыдаар.

 

Курч суракту jӱрӱмниҥ jажыдын

Куучындап айдатан эдигер.

Бор-кар улустыҥ санаазын

“Поэзия jолында ундып сал” дегенеер.

 

Энчилеп jӱректеҥ айдып салган

Элбес сӧстӧрӧӧр арттар чаазында.

Кӱлӱмjи кеберле толуп калган

Кару чырайаар эбелер санаада.

 

                                                                               Чаган ай, 2004 jыл

 

 

 

                     Т. Женяга

 

Тереҥ кӱӱним кӧксимнеҥ  чечилип,

Телкемдер ӧдӱп , эзеним jетиргей.

Сеге айдылган ӱлгерим чӱмделип,

Самара – сӧзимниҥ  каруузы чийилгей.

 

Письмо-бичигим ыраакта сеге

Санааларга кожо учарга меҥдегей.

Jастыҥ jылу бӱгӱнги тӱнинде

Jаркынду сӧстӧрим сеге тӱжелгей.

 

 

Танылу кебер-сӱриҥ  тӱндерге

Такыптаҥ  кӧрӱнип, кӧзиме jуралгай.

Карарган узун тымык ӧткӱре

Куучын-эрмегиҥ  кимиртти угулгай.

 

Ченелте берилген бу jӱрӱмде

Черӱниҥ jолдорын сен ӧдӱп ле келзеҥ.

Чаҥкыр Алтайыҥ алкыжы кӧксиҥде,

Чегин тӱжӱрбей, сен седеҥ ле jӱрзеҥ.

                                                                      Кӱӱк ай, 2006 jыл

 

                              С. Юрага

 

Бичиген письмомныҥ каруузын ыраттыҥ,

Бичибей, ӧйлӧрди канайып узаттыҥ?

Оорыдыҥ эмеш пе, айса кайттыҥ?

Оҥдобойдым сени, кайда jылыйдыҥ?

 

Кӧксимде мениҥ jаҥыс сакылта,

Кӧрӱшпедис бис экӱ узакка.

Солун-собырыҥ тӱрген jетирзеҥ,

Су- кадыгыҥ кандый, бичизеҥ.

 

Танылу сениҥ ӱниҥди угарга,

Телефон тоолорын толгоп ижендим.

Темир эмиктер шуулайт салкынга,

Тегин ле калас амырым jылыйттым.

 

Эзен сураган эрмектӱ письмоҥды

Энчикпей сакыдым канча кӱн чыгара.

jериҥде солун-собырды

Бичизеҥ удатпай, Саратан jуртыма.

 

                                                                          Кичӱ изӱ ай, 2006  jыл

 

 

 

 

*        *        *

 

                                          Айана Чеблаковага

 

Кӧзиҥде чачылган чедирген чокту,

Кӧксиҥде туулган ӱлгериҥ агару.

Тирӱ тизимдӱ чӱмделгеҥ кару,

Тилиҥде тӱӱлген сӧстӧриҥ ару.

 

Суучактый ару санааҥ jарыгай,

Суракту салымныҥ кату колынаҥ.

Jӱрегиҥ сениҥ чӧкӧбӧй согулгай,

Jӱзӱн буудакту jӱрӱм jолынаҥ.

 

Сӱрнӱкпе, карыкпа, кару ӱӱрем,

Сӱлтелӱ кунук арадап та турза.

Карыкчыл санаага салдыртпа, ӱӱрем,

Каралу буудактар jолыҥда туштаза.

 

Айдышкан эрмектер кийинистеҥ угулза,

Ачык-jарык ӱлгерис айдылгай.

Jӱрӱмниҥ салкыны экчеп сабаза,

Jӱрегис тӱбинеҥ сӧстӧрис туулгай.

                                                                       Jаҥар ай, 2006 jыл

 

 

 

 

 *       *        *

 

 

Таҥ алдында катап ла

Тӱжиме мениҥ не келдиҥ?

Ӧткӧн ӧйди такып ла

Ӧчӧгӧн чилеп экелдиҥ.

 

Сорбулу jӱрек чарчалып,

Согулып нени сести не?

Тӱмен санаам чачылып,

Тӱжимнеҥ нени билди не?

 

Эҥ  ле артык ӧйистиҥ

Ээнзиреген ыйы ба?

Ачу-сысту сӱӱжистеҥ

Арткан кунук ырым ба?

 

Jӱректиҥ сыгыт-окпыны

Jӱрӱмимди сабайт па?

Сӱӱштиҥ сынык-оодыгы

Салымымды сайат па?

 

Келишпеген сӱӱжистиҥ

Кемтиги мени ӧйкӧйт пӧ?

Эки башка кӱӱнистиҥ

Эрикчили ӧксӧйт пӧ?

 

Jӱре берген кӱндердиҥ

Jӱги айса тӱжелген?

Ыраган ыраак сӱӱжистиҥ

Ыйы кӧстӧ тӱрӱлген?

                                          2006 jыл

 

              ЭМЧИЛИКТЕ

 

Тӱрбелген jӱзӱн санаалар окпыны

Тӱндерде тӱжимнеҥ не ойгозот?

Кадалгак сысту оору тыныжы

Катап ла ойто кӧксиме оролот.

 

Эмчилик орыны. Тӧжӧктӧ  аҥданып,

Эригип jуртыма jаныксап jадырым.

Кунукка бастырган кӧксим бӧктӧлип,

Кунугу санаага бастырып отурым.

 

Эжикте jастыҥ  кӱндери де болзо,

Ээнзиреп карыккан кӱӱним ӧчӧмик.

Jоболго алдырбай jӱрейин де дезем,

Jободым-оорулу jолдорым чӧкӧмjик!

 

Эбире ак череттӱ стенелер,

Эмчилик туразы. Улаган.

Ару кӱӱндӱ jалакай эмчилер

Агару алкыжым слерге, jаан быйан!

                                                                    Кандык ай, 2005 jыл. Улаган. Эмчилик

 

 

 

 

 

*          *        *

 

 

       Айана  ла  Алан Темеевтерге

 

Jӱс айрылу jӱрӱмдик ажуга,

Jӱткигер чӧкӧбӧй амаду-санаага.

Jӱрегеер соктыргай кожоҥдык агынга,

Jӱрӱмеер оролгой jылдыстык ынаарга.

 

Ортогы ороонло jылдыстар таныжып,

Орчылаҥ  тӱбиниҥ  кӱӱлерин экелзин.

Санаа-кӱӱнигерле тил табыжып,

Саҥ ла башка jаҥарлар сыйлазын.

 

Кӧкиген сӧстӧр jӱзӱни талдалып,

Кӧксигер тӱбинеҥ кожоҥдор табылзын.

Jылу чокторын jӱрекке тамызып,

Jылдыстар jаркыны jолоорды jарытсын.

 

Эдиски ӱнигер санаамды тармадайт,

Эзиндий jаҥараар сӧстӧрим ээчидип.

Кӱӱ-кожоҥдор jӱрегим бактырат,

Куулгазын ийде кӧксиме эбелип.

                                                               Тулаан ай, 2007 jыл

 

 

*             *            *

 

Комус, топшур, икили –

Коо jаҥараар илбизи.

Кожоҥ  чӧйгӧн ӱнигер

Коот-эдиски чӱм кӱӱзи.

 

Комус, топшур, икили –

Jӱзӱн кӱӱзи биригет.

Кай чӧрчӧктиҥ кебери

Чӱм сӧзӧӧрдӧ эбелет.

 

Комус, топшур, икили –

Кожоҥы бирлик ӱргӱлjи.

Ӱн алышкан jӱзӱни –

Кай куучынныҥ экпини.

 

 

                        *           *          *

   Ӱлгерчи ӱӱреме – В.  Джаркиновага

 

Ӱлгерим jалбыжы jӱрегим ороп,

Ӱлгерлик чедирген сӧстӧрим чагылды.

Музыка кӱӱзи канымда ойноп,

Муза кӱӱним кӧксимде чабылды.

 

Эре-Чуй jерине сӧстӧрим сӧстӧп,

Эҥчейип самарам бичип отурым.

Эҥир-Чолмонныҥ jаркынын кӧстӧп,

Эзеним ийерге меҥдеп ле турум.

 

Каламныҥ курчыдып, сен де, ӱӱрем,

Казах поэзия jажыдын ачсаҥ.

Кагаска айдынып, чӱмденип, ӱӱрем,

Кайкалду сӧстӧрди сананып талдазаҥ.

 

Жӱректеҥ уткыган сӧстӧрин сениҥ,

Жаксылу алкыжым ӱӱреме рахмет.

Ыраактаҥ ийген ару эзениҥ

Ырым-уткуулду кӱӱниҥ экелет.

 

Улу сӧстӧрлӱ кожоҥдык-чӱмиҥде

Учуры бийик махабат сезиме.

Ӧскӧ кӱрмелдӱ солун тилиҥде

Ӧскӧн чӧлдӧриҥ ойгор ийдези.

 

Казах кӱӱлери jӱрегим олjолоп,

Кайкамjык кӱӱним кӧксимде чабылды.

Ӱлгерим jалбыжы санаамды ороп,

Ӱлгерлик чедирген сӧстӧрим чагылды.

 

Каламныҥ* - ручка

Кагаска* - чаазынга

Жӱректнеҥ* - jӱректеҥ

Жаксылу* - jакшылу

Рахмет* - быйан

Махабат* - сӱӱш

                                                           Jанар ай, 2007 jыл

 

 

 

               *             *            *

Ак- jарыктын jиит jажында сала берген Руслан

                 Чиндакаевтин эземине

 

Jалбырап чыгала,ӧчӱп калды

Jалбыжы jаан оттый jайалтаҥ.

Эре-Чуйыҥ ээнзиреп артты,

Эрjине сӧстӧрди эптеп айдатаҥ.

 

“Эзен ле jӱрзеес, ӱлгердиҥ jажыдын

Эл-jоныска ачарыс” дейтеҥ.

“Эт-jӱректе чӱмис jаркынын

Элен-чакка jайадыс” дегеҥ.

 

“Поэзия jолысты бийикке кӧдӱрип,

Бой-бойыска болужар” деп айткаҥ.

“Соҥында ӱлгерлик jуунтынды керелеп,

Саратан jурттыҥа jедерим”  дегеҥ.

 

Кееркемjи каткы ээлеген чырайыҥ

Кенейте тымып, jажына jылыйды.

Ойгор ийделӱ Чуй чӧлдӧрин

Ойгонбос учы jок уйкуга ороды.

 

Ак-jарыкта jок то болзоҥ,

Адыҥ адалар jӱрегим сӧзинде.

Ӱргӱ-сӧӧгиҥде сӱр-керееске

Ӱделеп токтоорым jол келишсе.

 

 

Тумантык ыраактаҥ адымды адайдыҥ,

Тӱш jеримде кӧрӱлзеҥ нӧкӧрим.

Jетире чийилбеген тууjыҥды айдадыҥ

Jер алдында алыстаҥ, нӧкӧрим.

 

Кайра ӧткӧн jылдыҥ jазында

Калганчы jолыгыш санаамды артканы.

Санабас jанынаҥ салым jолында

Сакыган ӧлӱмди канайдар оны…

 

Jылыйту деген сӧстиҥ учурын

Jӱре ле берериҥде сестим, нӧкӧрим.

Jӱрӱмниҥ башка jӱс jажыдын

Jӱк ле jаҥы оҥдодым, нӧкӧрим.                                              

                                                                    Чаган ай, 2004 jыл

 

                 САРАТАН

 

Кеп куучынга кирген Тӧрӧлим,

Кылыгыла jобош алтай калыгым.

Башкуштыҥ чакпыны – ол мениҥ  ӱлгерим,

Бычылган салымду ойгор албатым.

Та кайдаҥ да келген кӧчкӱн сойоҥдор,

Та кайдаар да кӧчӱп, мынайда ӧткӧн.

Тӧӧниҥ кичинек иркек балазы

Тайкылала, карга jыгылып ӧлгӧн.

“ Сары атан ” деп олордыҥ тилиле

Сойоҥдор тӧӧниҥ балазын айдатан.

Сары тӧӧниҥ ундылбас адыла

Саратан jуртымныҥ ады арткан.

                               

                                                          2004 jыл

 

            КӦКИП ОЙНО, ӰЛГЕРИМ

Jаркындаган jылдыстар

Jарык чогын чалыдат.

Кӱйбӱреген санаалар

Кӱр-кӧксимде чабыжат.

 

Ӱлгерлерим тӱндерде

Ӱргӱ бербей шыралайт.

 Туулган чӱмим тилимде

Тууjы сӧстӧр шымырайт.

 

Калам алып чийингем

Кан-тамырым тебӱзин.

Ак кагаска чӱмденгем

Акту кӱӱним белгезин.

 

Тыныжымнаҥ тирилип,

Тын алынган  ӱлгерим.

Тамагымнаҥ тизилип,

Таҥмалаган сӧстӧрим.

 

Ӱӱрлӱ jолдык бичилип,

Ӱлгерлерим угулзын.

Коо кӱӱлер биригип,

Кожоҥ сӧскӧ ууланзын.

 

Кан согулган jӱректе

Кӧкип ойно,ӱлгерим.

Тӱш jериме тӱндерде

Тӱӱлип келзеҥ, ӱлгерим.

                                                               2006 jыл

 

         СӰӰЖИМ  СЕГЕ  ЭБИРБЕС

 

Кийимнеҥ ары кайкашсын –

Кижи адым бийикте.

Jамандажып айдышсын –

Jайалта jолым бийикте.

 

Ажузы кӧп jӱрӱмди

Алтап ӧдӱп барарым.

Тилдеҥ чыккан копторды

Таманымла базарым.

 

Ачыгынча айдадым:

Араjанга тартылгаҥ.

Ачынып та кайдарым,

Ачу ашка садынгаҥ.

 

Чӧӧчӧй амзап, ичинип,

Чӧкӧткӧҥ мениҥ кӱӱнимди.

Jабар сӧскӧ бӱдӱнип,

Jаба баскаҥ сӱӱжиҥди.

 

Ӧйлӧр ӧткӧн кийнинеҥ

Ӧскӧ кӱӱним сезериҥ.

Калас тегин келбезеҥ,

Кылыгымды билериҥ.

 

Солоҥы jӱзӱн салымым

Сонырказаҥ – айтпазым.

Jӱлкӱӱри jажыт jӱрегим

Jӱткизеҥ де – ачпазым.

 

Буруузы jок сӱӱжиме

Бурулып кайра айланба.

Буудактар да илинзе,

Буруҥ  менеҥ алынба.

 

Салымныҥ айры jолында

Салактап бажым эҥилбес.

Сӱрнӱкен де тужымда

Сӱӱжим сеге эбирбес.

 

Кийнимнеҥ ары кайкашсын –

Кижилик кӱӱним бичикте.

Jамандажып айдышсын –

Jаркынду сӧзим ӱлгерде.

                                                           2006 jыл

 

 

                           *            *         *

Карарган тӱнниҥ тыны jок тымыгы,

Канымда согулат ӱлгерим тыныжы.

Тӱн ортозы ӧй – он эки,

Тӱгенип эскирген ай кемтиги.

 

Бажымда ӱлгерлик толкулар чайбалып,

Бадышпас санаалар чаазынга тӱшкӱлейт.

Чӱм-тууjы сӧстӧрим чагылып,

Чӱмделги кӱӱниме jаркыны кӱйгилейт.

 

Тӱймеген узун учы jок санаалар

Тӱнеп , токынап, jӱрекке бадышпас.

Канча jӱзӱн, тӱмен сурактар

Каруузын чике кем де айтпас.

 

Саҥ ла башка сакылта jолдорлу

Салылган салымыс нениҥ учун ас?

Jӱрген jӱрӱмис jӱзӱн буудакту,

Jӱткиген амаду санаабыс калас.

 

Карарган тымыктыҥ куучынын угуп,

Карандаш алып, эҥчейдим столыма.

Канату-кайкалду сӧстӧргӧ ууланып,

Катап ла учтым ӱлгерим jолына.

 

Кӱр-кӧксимде кунукты кӱйбӱрттип,

Кӱйбӱреп келет лирика сӧзим.

Jажытта туткан санаамды кубулттып,

Jалбыжын jарыдат поэзия одым.

                                                                                     02.01.2005

 

         ПОЭЗИЯНЫҤ КУУЧЫНЫ

 

Болгоонып келзем, орой эмтир…

Бороргон карычак салкынга айланат.

Боромтык-боромтык кышкы энир –

Поэзия нӧкӧрим куучынын улалтат:

 

“ Чаган айда киндигиҥ кезилген,

Чакыраган соокту кыштыҥ тӱнинде.

Jажытту jайалта кӧксиҥде туулган,

Jарыкка келген учурлу кӱниҥде.

 

 Аржандый агару jаш тужыҥда

Айлаткыш алкышту кӱӱниҥди ширтегем.

Чаракча кичинек эт-jӱрегиҥе

Чалындый сӧстӧрим тамызып, шиҥилгем.

 

Кӧгӧргӧн jылдыстый чокту сен,

Кутук чылап, каныҥла аккам.

Кӧксиҥде одыҥнын jалбыжы мен,

Куулгазын шымыртты тӱндерде айткам.

 

Уур-кӱчтерлӱ  jӱрӱмге удура

Урулар кезикте корон лот ус.

Ичкери алтаган ӱлгерлик jолыҥа

Ич караны сананар улус.

 

Кадалгак ооруга бийледим истетсеҥ,

Канадымла сени кууй аларым.

Сӱриҥ тӱжип, сӱрнӱгип те jӱрзеҥ,

Сӱнееҥди сергидип, куйагыҥ болорым.

 

Кара санаага алдыртпа сен,

Карыкчыл экелген карык кӱндерде.

Эш-нӧкӧрдий эжериҥ мен,

Эрикчил эбелген кунугу ӧйлӧрдӧ” .

 

Орой кышкы бозом эҥир.

Онтогон салкынныҥ калагы угулат.

Ойгор, кару поэзия нӧкӧр –

Отурып, jаныма куучыным улалтат.

                                                                     20.02.2004

 

                  *            *           *

Кечеги келген самараҥ столымда

Каруузын чийерге, сӧстӧрим келишпейт.

Jурукка тӱшкен сӱриҥ jанымда,

Jартып саларга, jӱрегим тидинбейт.

 

                 *          *          *

Ӧчӧлгӧн, ӧчкӧн кӱӱнимниҥ

Ӧчӧжин орой оҥдодыҥ.

Ӧчтӱ, ӧктӧм, сӱӱжимниҥ

Ӧчкӧнин канай сеспедиҥ.

 

             *          *         *

Эриккен мени эбире курчап,

Экпиндӱ санаалар кӧзиме аjыктайт.

Эртен-эҥир бажымды арадап,

Эҥчейип, мениҥ jӱзиме кӧргӱлейт.

 

                 *                *              *

Jӱс суракту jӱрӱмге

Jӱрегим кару берер бе?

Коот-чӱмдӱ сӧзиме

Кожоҥ кӱӱлер келер бе?

 

                 *                 *               *

Ӱӱрелер ортодо ойынга jӱргемде,

Ӱлгерлик олjозы кӧксимди бактырар.

Эҥир бозом кирип келгенде,

Энчикпей, jӱрегим чаазынга тартылар.

                                                                                             2006 jыл

 

         ТӰН АЙЫЛЧЫМ ПОЭЗИЯ

 

Кӧзимде уйкуды ыраак учурып,

Кӧксимде амырды туйладып, тоскырып,

Тӱн айылчым поэзия келди,

Тӱмен jӱзӱн сурактар экелди:

 

“Калганчы ӧйлӧрдӧ сен бичинбей,

Канайып бойыҥды сен бош салдыҥ?

Ойгор-тууjы сӧзин чӱмдебей,

Оорыдыҥ эмеш пе, айла кайттыҥ?

 

Кандык айдын учынаҥ ла ала

Карандаш тутканыҥ сениҥ кӧрӱнбейт.

Чӱмиҥ кайнаган ӱлгерлик каныҥда

Чӱмделгеҥ ойноп, не кӧкибейт?

 

Эзин-тоозынду jолдор эбирип,

Эбин таппай не тенидиҥ?

Кӱӱ-эдиски ӱнине эзирип,

Кӱӱн-санааҥды кожоҥго толыдыҥ.

 

Тайдаҥныҥ талканду чайына амтажып,

Та канайып сен jалкуурдыҥ?

Jайдыҥ jайым ӧйине jайымжып,

Jаҥыртык ӱстинде не jарыдыҥ?»

 

Ойлу кӧгӱстӱ, Поэзия наjым,

Оҥдодым сениҥ jакару сӧзиҥди.

Чындык ла кару, улу нӧкӧрим,

Чынын айдайын: ташта буруумды.

 

Улу jастаҥ jайга jетире

Узак ӧйгӧ чӱмденбей ундыгам.

Блокнодым листтери ару эмдиге

Бичинти-карандаш тутпай удагам.

 

Тербезен кеберлӱ тенип те jӱрзем,

Тууjылык сӧстӧрим бажымда тизилер.

Эзин-куйунду jолдор до ӧтсӧм,

Экпиндӱ jолдыктар кӧксимде тирилер.

 

Кӱӱ ӱнине эзирип те калзам,

Кӱӱним ӱлгерлик сӧзимди таштабас.

Кожоҥныҥ илбизи тармалап та алза,

Канымда кӧӧрӧгӧн чӱмделгем артабас.

 

Бош салынып, jалкуурып та jӱрзем.

Поэзия наjым, ачынба меге.

Айланып jолдорды айлыма келзем,

Амыраар да ӧй келишпейт кезикте.

 

Балтырган-ӧлӧҥду айаҥга тыштанып,

Бажымда санаамды арутап алайын.

Jаҥыртык ӱсине jадып, амырап,

Jаҥыдаҥ  ӱлгерлик чӱмимди ачайын.

                                                                                   Кара-Ӧлӧҥ, 2005 jыл. Jай

 

            *          *         *

Куран айдыҥ калганчы кӱни,

Куулгазын jайды ӱйдеген тӱни.

Кунук сӧстӧрин салкын шымырап,

Кулузын ӱстиле учты шырылап.

 

Ыраган jайдыҥ  тӱнин кысканып,

Ыйлажып  jаркынын тӧккилейт jылдыстар.

Ӱн алышкан киштежи торгылып,.

Ӱӱрлӱ  маҥтажат аргымак jылкылар.

 

Jайдыҥ  jараш тӱндерин сананган,

Jарыган айдыҥ чокторы кунукчыл.

Сыктап-комыдап, араайын ыйлаган,

Сыылаган салкынныҥ ӱни карыкчыл.

 

Айаҥду арканы торгулта ӱнденип,

Айын ӱйдеген куран багырат.

Jайдыҥ калганчы тӱнин ӱйдежип,

Jаражай теректер jайканып шуулажат.

 

Кулакка томылат салкын шылыртты,

Кунук сӧстӧрлӱ ӱлгерлик шымыртты.

Куран айдыҥ калганчы ла кӱни,

Куулгазын jайдыҥ тӱгенген тӱни.

                                                                           Кара-Ӧлӧҥ, 2005 jыл

 

                     *         *        *

 

Кенерте экӱ  jолыгыш келзеес,

Кабышпайт тилим эзен сураарга.

Кижи сӱӱри – кинчек эмес,

Кӧксимде санаамды сеге айдарга.

 

Бой-бойысты оҥдожор эмезис,

Болгобос jанынаҥ туштажып каладыс.

Салымыс ортодо jаан эриҥис –

Санаабыс билишпей, кайылып каларыс.

 

             *            *          *

Ӱлгерлик шымыртту сӧстӧрим уккандый,

Ӱлгерим jарыдып, ай jаркындайт.

Соок булутты сооксынып тургандый,

Сок jаҥыскан бийикте jалтырайт.

 

                   *          *        *

Ӱспекчин одычак ӧчӧмик jаркындайт,

Ӱскер* караҥуй узун тӱн.

Ӱлгерим сӧстӧри чаазынды jарыдат,

Ӱлӱрген ай алтады бӱгӱн.

 

Ӱскер * - кулагы угулбас

                                                               Станция Азалу, 2004 jыл

 

 

                          *         *        *

              Jалакай jӱректӱ эмчилерге: 

                     Р. К.  Тазрановага

                     Л. И.  Чууга

                     Л. Н. Манзыровага

                     Т.  М. Саксаевага

 

Ак халат кийген jалакай эмчилер –

Ак-айастаҥ алкышту элчилер.

Айдылган сӧстӧри быйанду эjелер,

Ачык jӱректӱ, агару эмчилер.

 

Ойто ло катап келедим Слерге,

Оору олjолоп, сыс курчаза.

Санаамла багып, иженедим Слерге,

Салымныҥ салкыны экчеп сабаза.

 

Буудакту jободыш jолымды туйуктайт,

Буру jогынаҥ седеҥ де jӱрзем.

Jӱрӱмдик чакпынга jӱрегим соктырат,

Jӱзӱн ӧҥдӧрлӱ  ӱлгерлер де чийзем.

 

Эҥмектей тӱжӱп, ооруга табартсам,

Эжигеер ачып, киредим Слерге!

Ийдези сысту онтуга алдыртсам,

Ижемjим, бӱдӱмjим jаҥыс ла Слерде!

 

Эбире ак череттӱ стенелер,

Эмчилик туразы. Улаган.

Ару кӱӱндӱ jалакай эмчилер,

Агару алкыжым Слерге, jаан быйан!

                                                                                     2007 jыл

 

                             *             *           *

        Улаганыҥ эмчилигиниҥ баш эмчизине

                                Т. С. Куюковага

 

Тилимнеҥ тирилген сӧстӧрим кӱӱнзелип,

Тизилип арткай ак чаазынга.

Солоҥы jӱзиндий сӱӱнчилер кӱйгӱлеп,

Согулзан jӱрегеер jаркынду ырыска.

 

Судур бийиктий jоныска кайкалзын

Су-кадык корыган ижигер учуры.

Jӱзеерге слердиҥ тӱшпей кайылзын

Jаштар тоологон чырыштар истерии.

 

Тоомjыгар слердиҥ  jабыска тӱшпей,

Тоозы jок тӱмен алкыштар айдылзын.

Эптеп башкарган ижигер ӱзӱлбей,

Эрчимдӱ  jедимдер jаантайын курчазын.

 

Уур-кӱчтер тууразыла ӧтсин,

Ууламjы амаду санаагар jайылып.

Эмчи билгиреер калыкта макталзын,

Эпши кӱӱнигер jакшыга jайкалып.

                                                                                           2007 jыл

 

 

 

 

                          *              *            *

                  Ия Алексеевна ла

Юрий Васильевич Мечушевтерге

Табыш-тартышту салымныҥ колында

Тартылбазын Слерге ыйдыҥ ынаары.

Тайкылчаҥ  тоштый, jӱрӱмниҥ jолында

Табарбазын Слерге карыктыҥ каразы.

 

Эмчиниҥ уур ижин бӱдӱрип,

Эл-jоноорго слер болушту.

Каруулу jӱрӱмде канчаны аргадап,

Калыкка слер jаан тузалу.

 

Кару улузым, слердиҥ алдаарга

Качан да тӱгенбес улу алкыжым.

Оролгон оорудаҥ оҥдоп аладаар,

Оныҥ  учун – агару быйаным.

 

Jӱрегим  jӱлкӱӱри та нениҥ де учун

Jӱрӱмдик  jолымда Слерге ачылган.

Айлаткыш кӧрӱмдӱ  ӱлгерим jӱзӱни

Амадап, чӱмделип, Слерге айдылган.

                                                                                                 2007 jыл