Кандаракова Екатерина Павловна

Айсулу: Здравствуйте, я Тапаева Айсулу Станиславовна, студентка Горно-Алтайского государственного университета, факультета алтаистики и тюркологии, 515 группы, 2 курса. Я из рода кӧбӧк, Кош-Агачского района.В данный момент, в городе Горно-Алтайск, 14 июля 2017 года, беру интервью у известной женщины Республики Алтай, а также России, Кандараковой Екатерины Павловны. А теперь я передаю слово ей.

Екатерина Павловна: Мен 15 июльда, 1932 jылда чыккан кижи, бойымныҥ jеримде ӱрелгем, Кылык деп деремнеде, оноҥ кийнинде Курмач-Байголдыҥ школында ӱренгем. 7 классты божоткон кийнинде, Туулу-Алтайдыҥ пед.училищезин келип божотком. 48теҥ-52 jылга jетире ӱренеле, кызыл дипломло божодып ийеле, мен Курмач-Байголго барып иштегем. Эки jыл ӱредӱчи болуп, бистиҥ чалканду балдарды орус тилге ӱреткем. Оныҥ кийнинде 2 jыл иштеп ийеле, пед.институтка ӱренерге келгем. Таисия Макаровна бисти дезе алтай бӧлӱкке кидиреле, бис 25 кижидеҥ институтты божодордо jӱк ле 18 кижи болгон. База ла кызыл диплом ло божоткон. Оны божодыйген кийнинде, мени дезе, ол тушта комиссия институтты божоткон улустарды, комиссия ӱлеп турган, мени дезе бу обл. артыскойон, мен обландыды эки jыл инспектор болуп иштейле, мени кийнинде областьной национальный средний школага дезе, заочно ӱредӱчи эдип ийген. Мен ондо 61 jылдаҥ 68 jылга jетире зауч болгом, заучно ӱредӱчи. Оноҥ мени неге областьсовпроффтыҥ председательдиҥ ордынчызы эдип туткан, мен ондо иштегем 5 jыл, оныҥ кийнинде мени теле-радио комитеттиҥ председатели эткен, ондо тӧрт jыл иштегем мен. Оныҥ кийнинде мени пед.институтка проректор эдип атандырган. Мен ондо иштейле, оныҥ кийнинде пенсионный ӧйим jеткелерде, мен 87 jылдаҥ 90 jылга ондо иштейле, Прокопьева, ой, Нина Прокопьевна Федорова мени бу институт повышение квалификации келип иштедип сураптурарда, мен ого келип 16 jыл иштегем. Jе мен 7 jылга jетире иштегем , 56 jыл стажту кижи мен. Бастыразы ла кайда ла иштезе тӱҥей ле школдоҥ ыраак барбайтрам, олор ондо кожо ло эбиринтрам. Олордыҥ сопрофто иштеримде бастыра пионерский лагерьде, бастыразы тӧзӧп тудуп балдарды ого амырадым ӧп тудуп балдарды ого амырадым ӱредер болгом. Jе, оныҥ кийнинде мен, института иштеп турала кандидатский защищайталгам, кандидат исторических наук болалгам, оныҥ кийнинде научный звание доцент берилген, 2001 jылда дезе шер.корреспондент Российской Академии  Естественных наук, 9 jылда международный  конференция Москва барарымда , меге дезе почетный ат-нере адаган «Посол мира». «Посол мира» - дегени ол иностранный тилле бичикойгон андый, ол межрегиональный, заграничный «Мир во всем мире» деп комитеттиҥ улустары меге ол кайралды берген, комитет эмес, а ат-нере. Ол дезе jаантайын бойыныҥ ижинде наjылыкты кӧрӱп, оныҥ кийнинде билелерге болужып балдарды ӧскӱрерге, патриотизм, гражданство, интернационализм деп андый немелерге балдарды ӱредип, улустардыҥ ортозына таркадып jӱрген улустарга берчат. Бот. Оноҥ ло бери мен оны ойто ло иштеп турам. Jе, институтта иштер тужында jаҥыс конференцияларда кӧп саба турушкам, а бичир арга дезе болбон, чек болгондый иш-тош, особенно заочный отделениелерде иш коршту кӧп болгон. А кӧп саба иштерди мен бу институтка келеле оныҥ кийнинде отурала бичип чыгарчадырым. Jе ондодо, мен школдорго, мында иштепртрала институт иштеп турарда, школдорго керектӱ, ӱредӱчилерге керектӱ бичиктер чыгаргам. Нениҥ учун дезе, 89 jылда Туулу-Алтайдыҥ тӱӱкилигин программага кидирген, учебный планга, а бичиктер jок. Мен дезе ӱредӱчилерге бир jылга jуунадала, ӱзезине олорго бир jылдыҥ 35 часка беретен практический материалды ӱзезин урокторго бӧлӱп туруп, олорго берип, олорды материалла байлап турала, аткартратам и тӧрт jыл мен онойто иштегем. А ого ӱзе методический рекомендациялар бичип тратан болгом, кандый темала, канайта ӱререр, нении берер, нени тузаланар ӱзезин олорго чоло айдып. Бот, мениҥ иштеген ижим-jолым андый ла jӱрӱмле ӧдӧрт.

Вот бойым андый кижи, угым дезе чалканду ук, сӧӧгим дезе ак-паш. Вот нениҥ учун ак-паш деп адалган дезе, озогы ӧйдӧ, нелер, каандар ӱзере бойлорын, даже этнический де группалар эбиреде, бой-бойлордоҥ мал урдажып тартыжып тратан болгон не, особенно биспе бу берлусинский кыргыстар дейтен, а на самом деле олор кыргыстар эмес, а хакастар болгон. Олор дезе келип, мындагы улустардыҥ малын эш айдап апарарда,олорды сӱрӱ, сӱрӱжип барып ол малын-эжин блаажып тартыжып туратан, а ол бир кижи дезе тӧрт уулду ол jуулыжарга малын ойто кайра аларга, jуулажып барала, тӧрт уулы дезе jууда божокаларда , ол кижи баажы отурган бойынча агаререрде, оны ак-паш деп озо баштап чолологон, кийнинде дезе оныҥ сӧӧги болерген, ак-паш сӧӧктӱ кижи.

Айсулу: Мммм.

Екатерина Павловна: Мен ак-паш сӧӧктӱ кижи, угым дезе чалканду, эмди дезе орустап айтчат «Челканская этническая группа» - деп. Вот, мен дезе Москвада еще академик Гаир, ол «Гаир» - дезе межрегиональная лига коренных народов этнических групп деп общество башкарчат. Мен ондо оныҥ бийик совединиҥ члены. Бис оныла мында, ӱч катап конференция ӧткӱргенис, мен оны Ойгонго до апарчӱрем, Рерихтиҥ музейине, мен оны Алтын-Кӧлгӧ дӧ апарчӱрем, мен оны школдорго апарчӱрем, ол дезе бойы нанай кижи, бойыныҥ ижи-тожы jанынаҥ ол школдорло, оныҥ тилиле эттурган, а jилбиркеп турган. Мени бу тил билбес, комой билдиртран балдардыҥ а канай ӱредип, канайда, кандый методикала ӱредер деп, мени бистиҥ республика не, Совет Федерацияга Арасейден ийген, мен анда докладту выступайтайла, ол бис кандый эп-аргаларла балдарды ӱретчадыс, канайда балдардыҥ тилин коорып , ӱредер деп сурактарла. Мен кӧп андый конференциялар мени аткарган, мен бажып барып jӱрип куучындайтан болгом. Оныҥ кийнде Гайердиҥ конференциязы международный контактап эткем, оныҥ кийнинде академиядада «Роль государства в области этнического воспитания» - деп суракла база ондо выступайтагам. Оныҥ кийнинде мени бу jаҥыла 98 jылда реформаныҥ концепциязын тургустурар да база мени аткарган, мен ондо турушкам. Jе, сӧс айдарга келишпен, коршту кӧп улустар болор, бастыра недеҥ, Арасейдеҥ jуулышкан. Ол концепцияны дезе jӧптӧбӧн, оныҥ учун министр дезе ӧскӧ институтка иштерге jӱрерген. Вот андый керектер болгон. Jе вот бойымныҥ jӱрӱмим, иш-тожым айтпердим, база не керек?

Айсулу: Биске база бир чӧрчӧк куучындап беререр бе?

Екатерина Павловна: Аа база бир чӧрчӧк куучындаперейин бе? Щас ла. Так, тӱлгӱжек керегинде айтпердим бе, тӱлгӱжек, сыган тӱлгӱжек керегинде.

Пир ӧскӱс оол ӧстӱр, ньаҥыскан ла тьадып, аҥнап суулап тьортордо, тьаза да парып тапкан немезиле курсактынтан, тьаттан, тьаттан тьери тезе шьавал ӱӱжек полгон. Ол шьавал ӱӱште тьадып, пир катап аҥнап партыр. Отыр тодынын саал алып парза, кӧрзӧ койон ошоптьыр.

«Ооо, пу койонны мен щас адаларым, койонны адалып алса да той эдерим, кижи аларым теп, тьакшы пала тӧрӧтсе, пажыны сыйвап, мактап  ошьондоп, немен пала шьыгарза, мен оны «сыйт, брысь!»»-теп айдарым тени, койон дезе турала макта калды. Оныҥ кийин, койон то тьок, койонныҥ терези те тьок, той то ӧткӧрӧр арга тьок , онойдо ӧскӱс оол арткалган. Ол кокор, огош кокор чӧрчӧк. 

Эмди, Ӧскӱс оол паза пир, Ӧскӱс оолдарла керегинде ле андый шӧршӧктӧр. Так, пу пир эмеш узак, jе андый да болзо кайкамчык чӧрчӧк бар.

Ӧскӱс оол тьоктулардын аразын чыккан, пайларга иштеп тьоргон.«Пир тьылга пир пайга келип иштезе, пир тьылга тьӱс салковой тӧлӧӧрим» -  теп айткан пай кижи. Ааны паза теерлеп, кӧдӧре шьабышатса тьыдып, тьярымында  толк та тьок, ол Ӧскӱс оол иштертер полтыр. Иштеп-иштеп jьооролкеп:

 «Эме мениҥ тьаалымды тӧлӧ!» - теп айдарда, пай тезе шьотоп-шьотоп ыйканып:

 «Кайдон мен саа акшьа тӧлӧйтӧн? Сен маа тӧлӱлӱ арткалан» - теп айттыр. Аа тьоткон  шьуулды алганча ӧскӱс оол атын парыйтыр. Тьолло паарчатса палар дезе ӧньешти тудалкып, ӧньешти шывалаптып ӧлтӧрерге санаптыр. Ол коньевешкеп тьӱгӱрӱк:

«Оньешти пийде ӧлтервезер, оньеш керектӱ кишедип», оньешти алалтыр пойына. Аалкеп, пойынза апартыр, пойында азырап, ол оньешти ийт эдип ӧстӱралтыр.

Эме тезе, быргы тьыл иштеп, паза пир пайга парып, эки тьӱс бир тьылга сел иштеп чалынып берим тептир. Ааны парып иштеп-jорып база кӱӱжи шыгып кӧдӧрӧ jара-тыда шабышысыда кӧздӧри тьыдып иштеп тьорт полтыр. Анда та ол Ӧскӱс оол тезе айттыр:

«Туку мееҥ тӧлӧйтӧн акшьамды, эм тьыл ӧт парты, эки тьус салкой тӧлӧп пер» - теерде, пай кижи тезе акшьазын шотоп-шотойкоп:

«Сен маа  тӧлӧйтӧн jааткайсын эки муҥ» - теп айтыр.

Аат арыҥалып, ачудаҥ алып, Ӧскӱс оол антара партыр. Тьолло паарчатса, киськежекти палдар шывалаптып отыр.

«Пу кискежекти тьӱгӱрип ийде шывалап саар ол тынду неме кайда пери перигер киськежекти» - теп, киськежекти койнына сугалкеп апартер. Аапаркеп, пойына ӱйине апарып азырап отыр. Аанда тезе паза катап ӱшинши катап туку пайга иштерге партыр. Азы-тезе, ӱш тьӱс салковой тӧлӧрим тийтен. Ала иштеп иштеп, тьыл туркунына туружаалып:

«Эме маа акшьамды тӧлӧзӧҥ!» -  теп айтканда, пай тезе паза акшьаны тӧлӧбӧйсоҥ,пойыҥ баа аманокты артказы теейтен. Ол ӱшь тьӱс салкойло, пир тьыл иштеерде, акшьазыныҥ ала тьатса, ол ӱшинши пай тесе, тоолоп-тоолоп паштап, сен  маа тӧӧлӱҥди айткан та полсо, акшьазы ол. Ӧскӱс оолга перийен.

Эм ол Ӧскӱс оол акшьаны алыкып тьан тьатса, ӱш тьӱс салковой алалып, ол тьыл, ол тьылан тьолго туштап барды. Ол тьылан туштап арда, палар тьолдо ааны ӧлтерерге санап ортыр. Ол тьылан алкып койнына салып алпарт.

Эм ӱйинде пир оньеш тьаатчыт, пир киське тьаатчыт, пир тьылан тьаатчыт. Тьылан тезе ары-пери тьоорып, тьерге те кирип, ары-перип  тьыланып, тьылып, тьуртып ортыр. Аҥ соондо, ол тьылан пир тьыл тьадып, оҥнон алып, семир алып, ӧӧс алтыр. Тьыл пажында, тьаткын кызы, ой, башымай, ол анда тьадып, анда кӧрзӧ шакпыр ээзи пир аршьын уунып тьети аршьын полтыр,  узыны тети аршьын полтыр ол тьыланныҥ, тьети аршьын. Андын тезе тьылан айттчат:

« Сен ма тьакшы эткесин, мени аасырап артсын, тойу азыранзын». Ӧскӱс оол тьыланга мӱналкеп, эбе тьыланныҥ ада – анезинзе паарчат. А парыптеткис Ӧскӱс оол корыктынде осоп, тьылан айттыр: «корыкпа » - деп. Агысуда тьылып,тьылан айттыр:

 «Ада – анемниҥ  уйинза кирзевис, сен ыларга корыкпа». Ылар саа тьугле перзе, сен пир та неманы алва. Анемниҥ сыргалжанде анда эгвеш бар, ааны сура, ааны сура дейтин, тьыланныҥ уйинза кирзевир, уныҥ иши кӧдӧрӧ алтын ла jаазап салболтыр. Ада – анези эрвектелип тьаттыныр полтыр.

 «По кандыг тьыт? Кем келген? Кандыг пашка тьыт тьытатьыт? »- теп тьыландар айтканда. Оолны акелген кижини айтып:

 « Оол мееҥ тыным алкан, мени пидет азырабан, мен слердиҥ палаарыны тирӱге артысам» - теп тьооктоп пертир. Ада – анезиниҥ оолго акшьа, тон, тьуула немее пеертир полтыр, ол тезе пир неме албый.

 «Маа агро  сыргалшьаҥда эгвежиҥ перий», - теп сураптьат ол, ол айдат. Анези дезе ары-бери кӧрӱп, ары-бери кӧрӱп кайдыйсын, палазын азырабан кижиге,сыргалжанде эгвешьти шурталып, Ӧскӱс оолга перийди.Ӧскӱс оол, оолны апарган тьылан, аны тьер сыртына шьыгарсалтыр. Тьер тӱбинде тьаатындар тьыландар ӱндӱн шьаалкып паза тьер сыртына шьыгаркан ол оолыҥ. Айда санап ошьоптыда, эзепкеп, Ӧскӱс оол тьер сыртына шьыгалкеп:

«Маа  тьуутта экеперпес тьугезе первес эвес, изепке акшьа салвас, изеп, ол карпар пир кыйере тон алза кайдар, пир кыйере аш алза кайдар, пирда неме албадым, санантым полтыр оол. Оол jӱгӱрип айдып ол бирли эгвеш шиижин бир неме албайсанан ошьопотур. Айде санап ошоптынде, «кыш- кыш» этсе, кӧрзӧ муҥ парган тьыланы теткелтир. 

«Тетке, сен мени тьугерек ададыҥ?», - теп адын сурап отыр. Айдын ары айттыр:

 «Мен саа айдань тийеле ундуп сам, по эгвеш, тьакшы эгвеш, сен анны тьастыгынныҥ кадына, сыртына салалзаҥ, тьугле сананзаҥ, тьугле суразаҥ, ол кӧдӧре путкалар» -  деп айтыр. Ээрде уйтыйарде:

«Тьу ползын, пу аш ползын, кийим ползын» - теп айтсалкым ыктап калтыр Ӧскӱс оол.

Ӧскӱс оол тугле теп айтканде, кӧдӧре путкалтан полтыр. Пир кӱн уйтыйарде:

 «Мен тыҥарык пай полонь, менде садыжатан уг ползын», - теп айсал уйтапкалтыр.  Эртен турза, пайныҥ ӱйи, оҥтьок тьакшы полтып, пайныҥ ӱйи пӱткалтыр.

«Эме маа тьакшы толонжикту кеен ушь тьортон шьанак керек», - теп айтыр. Айде айдиерделе, андуг шьанак пӱткалтыр, шьанакка ушувадала канала ӱжалык партан. Эртен турза, кӧрзе, оҥ тьок кеен шьанак туртын. Ол шьанак ээс та, тьавыс та, полтып-полтыр ӱжетен, кайдаде ӱжетен, айдеде ӱжетен полтыр. Ӧскӱс оол пир катап кӧл кежире тьаттын кожойымга ӱшь партыр. Ол кожайымга ӱшь парса, кожайым пир кысту полтыр. Кожайым шьанакты кӧрал, матап ого jарап отур. Ӧскӱс оол айтты:

 «Кызын маа пертен ползоҥ, мен саа мындуг шьанакты jазаперерим», - теп. Ӧскӱс оол айтсалкеп, ньана вертир. Ээрде айтканы, эртен шьанак пӱткалтыр. Ол шьанакты кожайыма  экелперди, кызына аҥкалара. Кожайым кызыны тьепсепкен, Ӧскӱс оол аткарыйды. Кыстыҥ дезе сыргалыйы пар полтыр. (сыргалыйы - жених), сыргалыйы пар. Кыс оолга айттыр:

 «Сен тьаала тьокту понзын, кайда пийде пай тьатсын», - теп. Оол тезе айтты:

«Мен кайдын ле алзам, кайдет ла тьатсам саа тьуг керек?» - теп.

«Пис, пис анемле тьаттывыс, пир эрвекке киришпийтивис, писте тьоп тьок», - теп кыс айтчыт.Айдет тьок туштар полтыр.

Ӧскӱс оол кайдет паайаныҥ тьооктоп пертьет.

«Кайдет мен паайанымды тьоктоп мен эгвешь алалып, тьууледип эгвешьке айткамда, эгвешь кӧдӧре бӱдӱрсалтьат» - теп.

Ӧскӱс оол уйтап каанде, кыс тезе ол эгвешьти уурлаван, уурлавалкеп шьанакка ошьовалкеп парыйтир ӱйинза, адазынзаар. Парып сыргайына, пойыныҥ сыргайына парыйтир. Уйтыйып, уйтыйарде, кыс эгвешьти тьастык сыртынна салкеп:

«Ӧскӱс оол тьокту ползын» - теп айткан.

Ӧскӱс оол эртен турза пирде немее тьок, ӧскӱске тьалкалтыр. Ӧскӱс оол эме ӧлӧре тьепсеналдыр. Ӧлӧре тьепсеналып, ийт ле киське ыглап тьоракалдылыр.

 «Сен ӧльве, пис эгвешьти саа уурлапереривис», - теп айттыр. Ийт ле киське партьада, кӧлижекте одороны талайга салийтирлер (одоро – это мальки). Кыс, киське тезе ийттин койругыны тиштевалкеп, кӧлижекти кеешти полтыр. Ийт, ташкын тьаатырсалт, киське тезе ууза киревертир, кыстыҥ ӱйинза.Ол кӧлди тезе, тьорын ийдижектиҥ, тиштеналкеп, кӧлге иш паркеп, эме киськежек ӱйза кирчат, а ийдижек тезе эжикте тьатчат. Киськеэгвешьти алполвиньсал, ийтке шикель айтчат:

 «Эме кайда, кайда полтон? Кӧдӧре нем, немжини тутсам, пирле немжи арткан», - теп.

 Ньаныс ньемжи айттыр:

«Ол кижилер меен кижилерим, тьугерек ӧлтӧрдин?» - теп.

Анда тезе, кыс писте тезе айттыр:

«Немжилер сееҥ кижилериҥ ползо, мен тиргис перерим, сентезе маа мындый полуш тьетир» - теп.

Немжи айттыр:

 «Мен орын кадынза киркалкеп, сен артын азында ошьор, кисьижектиҥ тьаан ээрдине кӧртир».

 Немжи орын кадына киркалпеп, тьаат полтыр. Немжи уйтап кыстыҥ тынаны койрогыла «кыйнат - кыйнат» ийеле, кыс тезеаазырган, эгвеш тезе аксындын тӱже каан.

Эмши эгвешти киське алалып, ийтле кожо тьаныйтыр. Ийт киськеге айтыр:

 «Сен эгвешти маа перий, сен коругып, маактан тьаа, эгвештиаксуҥа тӱжерий каларсын», - теп. Киське эгвешти первиньсалтыр. Аныҥ парып, ол кӧлни кештинде, киське эгвешти сугге тӱжерийкалтыр. Кӧлни кежалып, киське агаш пажына шьыгавер. Ийт агаш тӧзинде ошьан. Киське агаш пажында сугге калан, суга калыйен, агаш пажындӧн. Ол эгвешьти сугдын тыҥдып, одоролорга туштаппан. Одоролор пиес от суга салсан, одоролоры суула кӧдӧре тьоорып: «Эгвешьти тааперлер», - теп айткан. Одоролоры сууле тьортон кижилер эгвешти тааперин. Киське ле ийт кӧрзӧлер ӧскӱс оол паг тудунсан, ӧлӧре партыр, монора партыр.

Ӧскӱс оолга эгвешьти киське, ийт акелпенир. Ӧскӱс оол эгвешьти алалып, айткан:

 «Ол каат эртен мен, мееҥ мылшьамда тьылаш ошьорзын, мен тезе пуруна пойым полонь, киське немжилерни кӧдӧре тут алзын айдада», - теп айдарда, Ӧскӱс оол эртен турза мылшьазын апарза, пийеде, кожойып тьылаш ӧшӧптыр анда. Пуруна алган кызы:

 «Пис эме тьакшы тьадарвыс», - теп, анны келтир кудалап, ооны Ӧскӱс оол агаш аразынзы ийевертир. Пойы киське ле ийт ле кожо тьадаверкалтыр.

Шӧӧк!

Так, ол, бу мында jарт эмес немелер бар, сӧстӧр. Куманду, ол аҥылу сӧстӧр jаҥыс ла шьалканду тиле ушурап турган. Ол «тогуш», «одоро» (одороныҥ примеры - мальки рыб), оныҥ кийнинде  ол «тогуш», jе тогуш алтай тилде «тӧҥӧш», ол «эгвешь» - колго сугатан. Вот андый сӧстӧр бар. Вот андый шӧршӧктӧрди дезе балдарга куучындап, оныҥ jартамалын эдип, балдар коршту jилбиркеп угуп jат, ол Ӧскӱс оолныҥ коро киске ле, нениҥ, чычкандардыҥ, ийдижектиҥ, jыланныҥ незин учурын кӧрӱп кайкаптуран.

Вот андый бир чӧрчӧк.

Айсулу: Jакшы чӧрчӧктӧр.

Екатерина Павловна: Балдарга керектӱ jакшы шьӧршьӧктӧр. Оноҥ база бир Ӧскӱс оол алмыстыҥ эменине барып, мылчага кирип, кӧрмӧсти де туткан бар.

Айсулу: Мында бар ба?

Екатерина Павловна: Арабушка. Ол Арабушка тезе еньмишь Арабушка. Адазы педерлер тудуп (балыктарды тудуп) айылга экелеле, суга салкойзо, ол пала тезе апарала тезе педерлерди суга салыйер. Олор ондо недип тьӱрӱп, бойлоры ойноп ӧскӱртуратан. А адазы нениҥ учун оны салкойдыҥ тезе:

«Олорго коршту кӱч пу кишинек сууна не тьадар, изип тьат, мен олорды сууга салыйгем» - теп ол Арабушка. А ол дезе, нениҥ, пайдыҥ кыстары болкалан, олорды дезе неделе, кубулткойгон, суга тезе балык эткойгон. Оноҥ ол Арабушка тезе, ол кемниҥ, коjойым, коjойым эмес, а нениҥ, абыстыҥ эмени оны тезе тьаалдаган не, ол мылчага барып ол нени, кӧрмӧсти ӧлтӧрсин тутсын деп. Ӱч катап ол мылчада конып, ол кӧрмӧсти учы-учында тудалган. А оны Арабушкалар айдатан:

«Сен бӱгӱн неге, палатага туку учына отыр, оныҥ ӱстине отурал, кискени апар, мылшьада от сал, ол киске тезе неттурза ӱлбезе, ол тезе jӱререр» - теп. «Оноҥ пӧтӱкти таап прат, пӧтӱк кокай калактап ӧт лӧ турза, кӧрмӧс  тезе тьӱгӱререр», онойдо недип а учы-учында оны совсем печканыҥ ӱстине чыккойон. Печканы сырмайтуруп, оны тудайын тезе пӧтӱкке тийер. Пир катап песканыҥ ичине киркалан, паза полонып тудуп, сырвайтып, кӧрмӧс тезе пеедиреп онтурза, пазарга чыккан. Аргада чыккала, ол кӧрмӧсти ӧлтӱркойзо, ол кӧрмӧстиҥ ичинеҥ тьикойгон кыс чыккан. Ол кысты алала, тьооргага тьуртап тьаткан.

Андый шӧршӧктӧр кӧп, бастыра ла jӱрӱмнеҥ алган шӧршӧктӧр. Ӧскӱс оолла болор, jокту улус ла болор, олордыҥ тартыжузы да болор. Мында ок, балдардыҥ шӧршӧктӧри jакшы шӧршӧктӧр.

Айсулу: Мынайып бистиҥ интервью учына jедип келди. Слерге бек су-кадык, амыр-энчӱ отурар. Jаан быйан слерге. Jакшы болзын.