АК-ЧЕК САНААЛУ УЛУС

Аттын ээрин, хомудын ла оско до  керекту  jепсел  эдер устар  эмди  де  тузалу  улус.  Мындый  ишти ,  jаныс ла  крестьянинин  ижин  билер  ле бойы  jурт  jерде  jаткан  кижи  чындый  эдер  аргалу---деп , Дмитрий Андреевич  Красавин  куучындайт.  Дмитрий  Андреевич  эмди  сегизен  jашту , ол  уч  jууда турушкан,  колхозтын  ветераны.  Кичинек  тушта  адазыла,  карындаштарыла  кожо  байларга  иштеерге  келишкен .  Ол  ойлор  качан  да  ундылбас.  Адазы  туни-тужиле  байларга  ээрлер ,  уйгендер  чумдеп  иштеерде,  кичинек  Димка  улай ла  кожо  болотон .  Кезикте  адазы  оны  кандый  бир  чичке  кайыш  кезип  бер  деп  сураганда , сурекей   суунетен эди . Сегис jаштан  ала  Дима  jаан  улуска  кыра  тартарга ,  аш  урендеерге  ле  jуунадарга  болужып  баштаган .  Jе  туней  ле  jаан  билеге  байлардан  алган  бир  кичинек  курсак  jетпейтен.

Jажы  jеде  берерде ,  оны  кааннын  черузине  апарган.  Качан  каанды антарып  саларда  Дмитрий  оско  солдаттарла  кожо большевиктерге  кожулган.  Jууда   jуреле , кызыл  черучи  Красавин  бош  ой  боло  бергенде,  бойынын  ла  нокорлоринин  ээрлерин,  колондорын  улай  ла  jазап,  шиндеп  туратан.  Дмитрий  Андреевичке  Ада-Торол  учун  Улу  jууда  туружарга  база  келишкен.  Jенунин  кунин  Бердинде  уткыган. Jуудан  jанып  келерде  колхозтын  правлениези  оны  строительный  бригада  jаар  малга  кажаандар  ла  туралар  тударга  ийген.  Не  ле немени  эдерге  ус  бойы,  кожо  иштеген  нокорлорин  уредип,  ишке  тазыктырып,олорго  сурекей  jаан  болужын  jетирген.  Бир  канча  jыл  мынан  озо  Дмитрий  Андреевич  пенсияга  барган.  Jе  jаштан  ала  ишке  тазыгып  калган  кижи  отурып  болбой,  эмди  кучи  jеткенче колхозко  болужын  jетирет.  Jайгыда,  олон  ижи  jууктап  келгенде,  Красавин  ле  Кривоногов  деген  обогондор  айрууш-тырмууш  белетегилейт.  Бу  иштенкей  каргандардын  болужыла  фермада   jаныс  абра- чанак  jазалган  эмес.  Jе jажы  jаанай  берген  улус  канчазын  иштеер,  олор  удабай  амыраарга  барар.  Олордын  ордына  кемге  де  иштеер  керек  болгон  ло кижини  тургусса  онын  ижинин  чындыйы  коомой  болоры  jарт.  Хозяйстводо  андый  устар  керек  болгонын   мындый  учурал  керелейт.  Бир  канча  jыл  мынан  озо  колхозко  jаны  абра-чанак,  хомут  ла  онон  до  оско  керекту  немелер  садып  аларга  коп  акча  чыгымдаарга  келижип  турган.  Онын учун  урелген  немелерди  чачпай,  колхозтын  бойында   ла  jазап  алып  турганы  сурекей  тузалу  болгон.

Андый  немелер  эдер  усты  ары-бери  уредип  те  ийбей,  ол  ло  ченемелди  коп  каргандарга  кожуп  салза,  ол  онон  ло  уренип  алала, колхозко  jаан  тузалу  ишчи  болор  эди.

М. АКОЛЬЗИН,

Алтайдын Чолмоны, апрель, 1972